DomekIOgrodek.pl
Brzoza

Pixabay/smellypumpy

Brzoza – drzewo o niezwykłych właściwościach

22 Czerwca 2021

Autor tekstu:

Weronika Dadok

Udostępnij:

Brzoza to jedno z najpopularniejszych drzew liściastych w Polsce. Oprócz walorów
wizualnych ma także właściwości lecznicze. Sok z brzozy to bogactwo minerałów. Jak ją
uprawiać, jakie są jej gatunki i jak z niej korzystać, aby czerpać to, co najlepsze?


Charakterystyczną, białą korę rozpoznają wszyscy. To jedno z bardziej popularnych, rodzimych
drzew. Jej naukowa nazwa to betula. Należy do rzędu bukowców. Zazwyczaj rośnie w grupach, choć zależy to od gatunku. Tych jest nawet kilkadziesiąt. Brzoza jest stałą częścią polskiego krajobrazu. Często występuje niezależnie od lasów – można ją spotkać m.in. na łąkach, nieużytkach. Nie wszyscy wiedzą, że to nie tylko pełnowymiarowe, duże drzewa.

Istnieje wiele odmian niskorosnących, drobnych, które nadają się do hodowania w małym ogródku. Warto docenić to niepozorne drzewo za jego wkład w nasze zdrowie. Przykładem może być pozyskiwany z brzozy, zdobywający coraz większą popularność w kuchni ksylitol – zastępnik cukru o niskim indeksie glikemicznym i znikomej kaloryczności.


Brzoza – polskie gatunki


W Polsce spotkamy 7 podstawowych gatunków brzozy. Podstawowym i najpupolarniejszym jest brzoza brodawkowata. To również najbardziej cenna odmiana pod kątem medycznym. Osiąga nawet 25-30 metrów wysokości i żyje do 120 lat. To właśnie na niej rośnie charakterystyczna, łuszcząca się, biała kora. Z kolei jej wiotkie gałązki pokryte są tzw. brodawkami. Na jej drobnych liściach znajduje się wosk wykorzystywany przez pszczoły do produkcji propolisu. W lasach rośnie najczęściej, sąsiadując z sosnami. Nie jest wymagająca, często wyrasta na piaszczystych, jałowych i suchych glebach.
Ma dużo pododmian, które nadają się do uprawy w ogrodach. Jedną z nich jest Youngii. Dorasta do
około 4 metrów, ma zwisające pędy i płaczącą sylwetkę. Z kolei krzewiastą odmianą, osiągającą do
zaledwie 1,5 metra jest Trost's Dwarf. Ma mocno wykrojone liście. Inne ciekawe odmiany to:
Laciniata, Golden Cloud, o nietypowych żółtych liściach, a także Purpurea, czy Spidre Alley.
Wszystkie te odmiany należą do jednego gatunku brzozy brodawkowatej. Kolejnym, często
spotykanym jest brzoza pożyteczna. Osiaga podobną wysokość i ma również białą korę. Wśród jej
odmian najmniejszą jest Long Trunk, która rośnie do ok. 3-5 metrów wysokości i ma zwisającą
koronę.
Brzoza do ogrodu
Do niewielkich ogrodów powinniśmy wybrać te, które nie osiągają rozmiarów dorosłego drzewa.
Do nich należą odmiany brzozy czarnej i nadrzecznej. Choć gatunki te to pełnowymiarowe,
wysokie drzewa, niektóre odmiany są niskie. Tak jest w przypadku Summer Cascade. To
niewielkich rozmiarów drzewko, które oprócz białej kory ma charakterystyczne, pomarańczowe
odbarwienia. Rośnie do 3-5 metrów. Są jeszcze: bardzo podobna Tecumseh Compact, czy Shiloh
Splash, wyróżniająca się białozielonymi, niewielkimi liśćmi. Ta jednak osiąga wysokość do 8
metrów. Jeśli z kolei marzymy o rzeczywiście małym drzewku, możemy sięgnąć po brzozę niską
lub karłowatą. Niska jest gęstym krzewem rosnącym do 2 metrów, karłowata to miniatura – osiąga
do 1 metra wysokości. Nie przypomina klasycznej brzozy – to krzewiasty gatunek i ma płożące się
pędy. Z kolei jej nietypowa odmiana Golden Treasure ma kulisty kształt i żółte liście, a jej młode
pędy barwią się na czerwono.


Brzoza – uprawa w ogrodzie


Drzewka nie mają szczególnych wymagań co do podłoża. Dobrze radzą sobie w słabej, mało żyznej
i suchej glebie. Podstawowym warunkiem do prawidłowego rozwoju jest jedynie nasłonecznienie.

Brzozy dobrze czują się w dobrze oświetlonych miejscach. Jeśli natomiast zdecydujemy się na
posadzenie gatunków niskich, krzewiastych – te mają nieco wyższe wymagania. Wszystkie jednak
doskonale znoszą wysokie i niskie temperatury i trwają przez polskie cztery pory roku. Co warto
podkreślić, rośliny te bez względu na gatunek posiadają płytkie ukorzenienie. Oznacza to, że są
wrażliwe na przesadzanie i źle to znoszą. Co więcej, niewiele roślin przetrwa w ich sąsiedztwie. Ich
płytki system korzeniowy zabiera dookoła wodę i składniki mineralne potrzebne do wzrostu.
Dlatego inne rośliny ozdobne warto sadzić w znacznym oddaleniu od brzóz. Odmiany karłowate
można także uprawiać w donicach.
Cięcie brzozy najlepiej przeprowadzać latem lub na koniec zimy. Drzewka należy jedynie przycinać
kosmetycznie, jeśli korona zbytnio się rozrośnie. Z natury jednak mają ładny kształt. Trzeba unikać
ścinania gałęzi wiosną, ponieważ wówczas drzewo wydziela dużo soków.
Brzoza i jej składniki lecznicze. Co warto pozyskiwać?
Najbardziej znanym składnikiem o właściwościach prozdrowotnych uzyskiwanym z brzozy jest
sok. Ma on wiele składników wzmacniających ludzki organizm, wpływających korzystnie na
przemianę materii, a nawet wspomagających pracę serca. Sok z brzozy zapobiega także kamieniom
moczowym - może znacznie ograniczyć ich wytwarzanie. Ma silne działanie wspierające nerki.
Usuwa obrzęki spowodowane ich nieprawidłową pracą. Ma w sobie witaminy i minerały oraz
przeciwutleniacze (działają antystarzeniowo). Wspomaga leczenie łuszczycy, a także wykazuje
działanie ograniczające przetłuszczanie włosów. Jak pozyskać ten drogocenny sok? Należy robić to
wiosną. W dorosłej brzozie trzeba nawiercić otwór w pniu. Następnie włożyć do niego rurkę
(najlepiej odpowiadającą średnicy otworu) i poczekać, a sok sam zacznie wypływać. Warto wziąć
ze sobą duży pojemnik. Trudno jednoznacznie stwierdzić ile soku z jednego drzewa uzyskamy.
Ciecz nie wymaga obróbki, można pić bezpośrednio. Tak uzyskany, najlepiej pić na świeżo, jednak
można przechowywać go w lodówce maksymalnie przez 6 dni, najlepiej w szklanych butelkach lub
słoikach.
Oprócz tego warto pozyskiwać z brzozy inne składniki. Nie każdy wie, że można wykorzystywać
także liście. Świeże, zmiażdżone liście tego drzewa zawierają w swoich sokach m.in. pożyteczne
garbniki (działanie przeciwzapalne, bakteriobójczo, łagodzą podrażnienia) i flawonoidy, a także
m.in. witaminę C, potas, magnez, cynk, krzem. Działają odtruwająco oraz moczopędnie na
organizm. Takie liście pomagają w oczyszczaniu i łagodzeniu ran i podrażnień skóry.
Grzyby rosnące na pniach również mają zdrowotne właściwości. Tzw. huba biała i czarna może być
cennym surowcem. Zbiera się je i suszy, można zrobić proszek. Mają działanie antybakteryjne i
przeciwzapalne, a także zwiększają odporność. Mają także zastosowanie w leczeniu nowotworów.
Należy je jednak pozyskiwać jedynie z drzew, które obumarły.
Brzoza ceniona w kosmetologii
Metodą destylacji z pąków i liści uzyskuje się olejek brzozowy. Ceniony jest w przemyśle
kosmetycznym i medycynie. Choć trudno go uzyskać domowymi sposobami, można nabyć gotowy
surowiec. Ma silne właściwości przeciwbakteryjne, ściągające. Jest polecany na różne problemy
skórne. Z kory drewna brzozowego jest otrzymywany z kolei dziegieć, który w postaci smarowidła
jest stosowany jako naturalny lek dermatologiczny.
Wszystkie te składniki oraz metody są znane od lat w medycynie naturalnej oraz ziołolecznictwie.
Często naturalne leki rosną wokół nas, wystarczy po nie sięgnąć. Te pozbawione chemicznych
dodatków „wspomagacze” mogą nam pomóc rozprawić się w wieloma dokuczliwymi
dolegliwościami i zadbać o nasze zdrowie. W dobie popularyzacji ekologii warto korzystać z darów
natury.

Podobne artykuły

Ogród

Turkuć podjadek – jak się go pozbyć?

Czytaj więcej >

Ogród

Juka domowa: Jak uprawiać tę egzotyczną roślinę?

Czytaj więcej >

Ogród

Lubczyk ogrodowy – uprawa i pielęgnacja

Czytaj więcej >

Ogród

Liliowce – stwórz kolorowy zakątek w swoim ogrodzie

Czytaj więcej >

Ogród

Lawenda podbija polskie skalniaki

Czytaj więcej >

Ogród

Narcyzy w domu i ogrodzie

Czytaj więcej >