System kaucyjny od 2027 roku. Opłaty za butelki i puszki wzrosną pięciokrotnie

Podwyżka ma zachęcić przedsiębiorców do uczestnictwa w systemie kaucyjnym. Dotychczas część firm wolała pozostać poza nim i ponosić opłatę produktową, zamiast organizować obsługę opakowań objętych kaucją. Od 2027 roku taki wybór może okazać się znacznie bardziej kosztowny. Szczególnie istotne będzie to dla przedsiębiorstw dostarczających duże ilości wody i innych napojów do zakładów pracy, szpitali czy jednostek wojskowych.

Opłata produktowa wzrośnie z 3 do 15 zł. Kogo obejmie zmiana?

Największa zmiana od 1 stycznia 2027 roku dotyczy przedsiębiorców wprowadzających napoje na rynek, którzy nie przystąpili do systemu kaucyjnego. Chodzi przede wszystkim o producentów, importerów oraz właścicieli marek własnych. Dotychczas mogli oni sprzedawać napoje w opakowaniach nieobjętych kaucją, ale musieli liczyć się z koniecznością uiszczania opłaty produktowej. W 2026 roku jej stawka dla podmiotów pozostających poza systemem wynosi 3 zł za kilogram opakowań. Od początku 2027 roku ma wzrosnąć do 15 zł za kilogram. Jest to trzykrotność podstawowej stawki opłaty produktowej, która zwiększy się z 1 do 5 zł. Pięciokrotny wzrost podstawowej stawki będzie więc szczególnie odczuwalny dla firm, które zdecydowały się nie zawierać umów z operatorami systemu kaucyjnego. Zmiana ma zachęcić przedsiębiorców do uczestnictwa w systemie i realizowania obowiązków związanych ze zbiórką opakowań.

Warto przy tym rozróżnić opłatę produktową od kaucji pobieranej przy zakupie napoju. Nie chodzi o to, że od stycznia 2027 roku konsumenci zapłacą pięć razy więcej za zwrotne butelki czy puszki. Kaucja pozostaje odrębnym mechanizmem, który pozwala odzyskać pieniądze po oddaniu odpowiednio oznakowanego opakowania. Opłata produktowa obciąża natomiast przedsiębiorców, którzy nie realizują obowiązków wynikających z przepisów. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wyjaśnia, że system kaucyjny obowiązuje w Polsce od 1 października 2025 roku, a jego zasady obejmują określone rodzaje opakowań po napojach. W przypadku firm pozostających poza systemem konsekwencje finansowe mają być znacznie bardziej dotkliwe niż dotychczas.

Butelka PET za 29 groszy opłaty. Tak zmienią się koszty producentów

Skalę podwyżki dobrze pokazują wyliczenia przedstawione przez Annę Kamińską, dyrektor w Kaucja.pl, dla Portalu Samorządowego. Według jej szacunków opłata produktowa przypadająca na jedną butelkę PET wprowadzoną na rynek przez firmę pozostającą poza systemem wzrośnie z około 6 do 29 groszy. W przypadku przedsiębiorstw produkujących lub importujących duże ilości napojów różnica może oznaczać znaczący wzrost kosztów działalności. Szczególnie ważne jest to w branży wód mineralnych, gdzie produkty są często dostarczane w dużych ilościach do odbiorców instytucjonalnych. Dotychczas część przedsiębiorców uznawała, że zapłacenie stosunkowo niewielkiej opłaty produktowej jest korzystniejsze niż organizowanie uczestnictwa w systemie kaucyjnym. Od 2027 roku taki rachunek ekonomiczny może wyglądać zupełnie inaczej. Producent będzie musiał uwzględnić wyższy koszt w swojej działalności, a w przypadku utrzymania dotychczasowego modelu sprzedaży może zdecydować się na przeniesienie części obciążeń na odbiorców.

Nie oznacza to jednak, że każda butelka wody automatycznie podrożeje o 23 grosze. Podana kwota jest szacunkiem opłaty przypadającej na opakowanie, a nie zapowiedzianą podwyżką ceny detalicznej. Ostateczny wpływ na ceny będzie zależał od decyzji poszczególnych przedsiębiorstw i ich możliwości pokrycia dodatkowych kosztów. Dla producentów sprzedających napoje w dużych ilościach szczególnie istotna może być konkurencyjność cenowa. Jeżeli firma zdecyduje się uwzględnić wyższą opłatę w cenie produktów, jej oferta może stać się mniej atrakcyjna dla odbiorców. Alternatywą będzie przystąpienie do systemu kaucyjnego i dostosowanie działalności do jego wymagań. Właśnie taki efekt zakładali ustawodawcy, stopniowo zwiększając finansowe konsekwencje pozostawania poza systemem.

Szpitale i zakłady pracy mają problem. Nie wszystkie firmy chcą kaucji

Pozostawanie poza systemem kaucyjnym nie zawsze wynikało wyłącznie z niechęci producentów do nowych obowiązków. Znaczenie miały również potrzeby odbiorców, którzy muszą zorganizować przechowywanie i zwracanie opakowań. Szczególne trudności zgłaszały duże zakłady pracy, szpitale oraz jednostki wojskowe. W takich miejscach zużycie wody i innych napojów może być znaczne, a gromadzenie pustych butelek objętych kaucją oznacza dodatkowe obowiązki logistyczne. Trzeba bowiem zapewnić miejsce na przechowywanie opakowań, a następnie zorganizować ich zwrot. Pracodawcy zwracali uwagę, że przeniesienie tych zadań na instytucje i firmy może generować dodatkowe koszty oraz komplikować codzienne funkcjonowanie. Z tego powodu część odbiorców preferowała napoje w opakowaniach sprzedawanych bez kaucji. Producenci dostarczający takie produkty mogli więc odpowiadać na konkretne zapotrzebowanie rynku.

Od 2027 roku utrzymanie takiego modelu współpracy może być jednak trudniejsze. Pięciokrotnie wyższa opłata produktowa w przypadku podmiotów pozostających poza systemem będzie dodatkowym obciążeniem dla producentów. Nie można wykluczyć, że część firm zdecyduje się na zmianę sposobu sprzedaży i przystąpienie do systemu, nawet jeśli dotychczas nie było to dla nich najkorzystniejsze rozwiązanie. Inną możliwością będzie uwzględnienie nowych kosztów w cenach oferowanych napojów. Wówczas wyższe wydatki mogą odczuć również instytucje i zakłady pracy kupujące wodę w dużych ilościach. Nie wiadomo jednak, jak poszczególni producenci rozwiążą ten problem i czy wszyscy odbiorcy znajdą dostawców oferujących produkty na dotychczasowych zasadach. Jedno jest pewne: od 1 stycznia 2027 roku pozostawanie poza systemem kaucyjnym stanie się dla przedsiębiorców znacznie droższe.